Przez Uherce na carski tron

Dwór w Uhercach na pozór bez żadnego stylu, kryje w sobie wiele ciekawych historii. W II połowie XVI w. został zbudowany jako typowy renesansowy dwór obronny. Sytuowany był na rzucie prostokąta z dwoma narożnymi, alkierzowymi basztami obronnymi. Otoczony był wałem ziemnym i fosą wypełnioną wodą, nad którą przerzucono most. W 1922 roku w pobliżu muru kościelnego natrafiono na fundamenty baszty należącej do fortyfikacji obronnych dworu. Z piwnic dworu prowadziły podziemne korytarze do budynków przydworskich. Uherce pojawiły się na kartach dokumentu z roku 1436 jako własność Kmitów. Były wsią lokowaną na prawie wołoskim i zasiedloną, jak zdaje się wskazywać nazwa, przez osadników z Węgier. Od 1580 r. stały się własnością Herburtów. Przez małżeństwo Doroty Herburtówny ze Stanisławem Tarnawskim, chorążym ziemi sanockiej, weszły w skład dóbr Tarnawskich. Wiemy na pewno, że w 1604 r. Dorota Tarnawska ukryła we dworze w Uhercach swojego męża ściganego wówczas przez Jana Tomasza Drohojowskiego referendarza konnego. Był to jeden z epizodów prywatnej wojny, którą prowadził Drohojowski z Tarnawskim i kasztelanem przemyskim Stanisławem Stadnickim z Leska. Między Glinnym a Uhercami założył wtedy Drohojowski polowy obóz warowny oszańcowany ziemnymi wałami i fosą z wodą. Siedząc w tym obozie tropił wrogów, pustosząc przy okazji ich dobra. Dokonywał też zbójeckich napadów na drogach i we wsiach.

W tym to czasie w 1604 r. w uhereckim dworze pojawili się niecodzienni goście. Byli nimi: Griszka Otriepow czyli Dymitr Samozwaniec, późniejszy car Rosji i jego przyszła żona Maryna Mniszchówna. Uradzono bowiem w Samborze, że aby dopomóc Dymitrowi w zdobyciu tronu carów, należy jego sprawę przedstawić królowi i panom senatorom. Król Zygmunt III przebywał wówczas w Krakowie, choć stolicę przeniósł już do Warszawy. Z Sambora do Krakowa najkrótsza droga wiodła przez Starą Sól, Ustrzyki Dolne, Lesko, Sanok i Biecz.

Wyjechali z Sambora wcześnie rano i po 10 godzinach podróży, po przejechaniu 80 km zatrzymali się we dworze w Uhercach na nocleg. Gości przyjmowała, pod nieobecność męża, Dorota - bardzo rada gościom, zwłaszcza gdy dowiedziała się o celu podróży. Dymitr faktycznie został carem i w listopadzie 1605 r. w Krakowie poślubił Marynę. Niedługo potem ściągnął ją do Moskwy i tam odbył się ponowny ślub połączony z jej koronacją. Dopiero wtedy pobyt Dymitra i Maryny w Uhercach nabrał szczególnego znaczenia. Dwór nie zawsze zamieszkały i pozbawiony właściwej opieki uległ dewastacji. Jeszcze na początku XIX w. czytamy w opisach: "Był tu obszerny, odwiecznymi lipami ocieniony i wodą dokoła otoczony dwór, dopóki go wreszcie pożar całkiem nie zniszczył".
Po pożarze ówczesny właściciel Karol Skibiński dokonał gruntownej przebudowy dworu, nadając mu kształt rezydencjonalnego pałacyku. W tej formie, ale już po dalszych przeróbkach dwór dotrwał do naszych czasów. Dziś opuszczony i w bardzo znacznym stopniu zdewastowany chyli się ku ruinie.

Tekst na podstawie kroniki wsi prowadzonej przez Stanisławę Roztocką .

P.S. W roku 2001 dwór został sprzedany prywatnej osobie, a co z tego wyjdzie - pokaże czas!
W numerze 8(8) "Echa Bieszczadów" przybliżyliśmy naszym Czytelnikom sylwetkę p. Stanisławy Roztockiej, która od 1980 roku prowadzi kronikę Uherzec, choć materiały zaczęła zbierać znacznie wcześniej. Powyższy tekst pochodzi z tejże kroniki. A co Ona sama mówi o tej swojej pasji? Drukujemy wiersz pt. "Zaduma".