W wyniku rozbiorów ziemie Rzeczypospolitej zostały podzielone między trzech zaborców . Galicja i Lodomeria dostała się Austrii, która w roku 1867 została połączona unią realną z Węgrami pod dynastią Habsburgów.
Monarchia Austro - Węgier składała się : 1/ z krajów Cesarstwa Austriackiego : Austria właściwa, Dalmacja, Czechy, Śląsk, Galicja i Lodomeria, Bukowina, 2/ z krajów Korony węgierskiej : Węgry, Siedmiogród, Chorwacja, Sławonia i Rijeka, 3/ z okupowanej od 1878 Bośni i Hercegowiny (anektowanej w 1908).
Oczywistym było, że kraj o pow. 677 tys. km 2 i ok. 56 mln mieszkańców targany był wieloma sprzecznościami. M.in. dla złagodzenia konfliktów walutowych monarchia austro - węgierska zmuszona była wprowadzić jednolitą walutę. Na terenach Galicji i Lodomerii stopniowo wycofywano złotego polskiego, krajcary i guldeny reńskie. Zostały zastąpione koronami. Zmiany waluty i ciągła niepewność jej wartości ogromnie sprzyjały rozpowszechnieniu się masowych fałszerstw pieniądza austriackiego i ościennych państw zaborczych zarówno na ziemiach monarchii, jak i poza jej granicami. Do najgłośniejszych przywódców gangów zajmujących się produkowaniem fałszywych pieniędzy w Galicji, należał niejaki Madrzykowski z Krakowa. 
W austriackich sferach rządowych rozwinęła się dyskusja w sprawie przystąpienia Austro - Węgier do łacińskiej unii monetarnej, którą w roku 1865 zawarły między sobą Szwajcaria, Włochy, Francja i Belgia, a potem także i inne państwa. Do unii tej ostatecznie Austro - Węgry nie przystąpiły.
Jednym z głównych celów łacińskiej unii monetarnej było ujednolicenie i uporządkowanie systemów walutowych. Wychodząc naprzeciw tym trendom w czerwcu 1878 roku parlamenty Austrii i Węgier uzgodniły nową organizację wspólnego banku emisyjnego : Oestereichisch - Ungarische Bank, który na ziemiach polskich miał 14 oddziałów głównych i 11 pomocniczych. Nowy Bank Austro - Węgierski rozpoczął działalność od emisji biletów z datą 1 maja 1880 roku z dwujęzyczną legendą niemiecką i węgierską. Była to pierwsza i zarazem ostatnia emisja w walucie guldenowej. Druga emisja w latach 1900 - 1902 była pierwszą koronową. W okresie I wojny światowej systemy pieniężne zostały przez wszystkie państwa zaborcze radykalnie zmienione. Zawieszona została całkowicie wymienialność banknotów na złoto. Monety złote, srebrne, brązowe i niklowe znikły z obiegu. W ich miejsce wprowadzono nowe emisje pieniądza papierowego oraz monety bite w żelazie i aluminium.
 1 października 1916 roku bank w Wiedniu emitował do obiegu banknoty o nominałach 1,2,10,20,50,100 i 1000 koron. Jeden z tych banknotów o nominale 1 korony jest prezentowany na wystawie "Pieniądz na ziemiach polskich" otwartej 10 listopada br. w Miejskiej i Gminnej Bibliotece Publicznej w Lesku. Ciekawą cechą banknotów tej serii emisyjnej są napisy na banknotach w 8 językach narodów tworzących Monarchię Austro - Węgier. Tym samym cesarz austriacki (od 1848) i król węgierski (od 1867) Franciszek Józef I w pewien uproszczony sposób zrealizował postanowienia łacińskiej unii monetarnej o uporządkowaniu systemu walutowego. Znacznie ponad 100 lat później rządy państw tworzących Unię Europejską podjęły decyzję o ustanowieniu wspólnej waluty. Decyzje te przybrały moc obowiązującą na mocy traktatów podpisanych w Maastricht i Schengen w końcu lat 90-tych XX wieku. Nowa waluta przybrała nazwę euro i wchodzi do obiegu w państwach Unii, które podpisały traktat od 1 stycznia 2001 roku.
Biorąc pod uwagę wszelkie proporcje, chyba nie będzie przesady w stwierdzeniu, że Franciszek Józef I ze swoją serią banknotów z 1916 roku wyprzedził epokę. Jemu też trzeba przypisać rolę tego, który bezsprzecznie był prekursorem euro. Janusz Rabiej
|
