Doc. dr Adam Fastnacht wybitny znawca Ziemi Sanockiej, zmarł 16 lutego 1987 roku. Obecnie mija 15. rocznica śmierci autora wielu artykułów i prac naukowych poświęconych zagadnieniom społecznym, gospodarczym i kulturalnym tego zakątka kraju, w którym żyjemy. Ważniejsze z nich to: "Ludność miasta Leska w XV i XVI w.", "Posady", "Zarys Dziejów Sanoka", "Działy Leska oraz dóbr leskich i bachowskich z roku 1580", "Dzieje Leska do 1772 r.", "Osadnictwo Ziemi Sanockiej w latach 1340 - 1600". To, na ostatnim miejscu wymienione dzieło jest głównym źródłem wiadomości o historii południowo - wschodniej Polski. Żadna praca naukowa, żaden historyk nie pomija go milczeniem. Na uwagę zasługuje fakt, że studiów nad "Osadnictwem..." nie ograniczył autor do źródeł archiwalnych i bibliotecznych. Wspierało je poznawanie "żywych dowodów" w postaci licznych i ludnych aż do II Wojny Światowej bieszczadzkich wsi. Dzikie jeszcze Bieszczady, przemierzane przez Adama Fastnachta w celach naukowych, z czasem stały się miejscem jego urlopowych wypoczynków. Z odwiedzania ich nie zrezygnował nawet wówczas, kiedy los skazał go na poruszanie się o kulach. Z trudem wspinał się na wywyższenia terenu, by ogarnąć wzrokiem i sercem ten obszar, który potem zamykał w stronach kolejnych publikacji. Bardzo ciekawe, choć mało znane, jest opracowanie, w którym autor ukazuje Bieszczady widziane okiem XIX - wiecznych pisarzy, poetów, naukowców i rysowników, zatytułowane "Bieszczady w relacjach pamiętnikarskich z XIX wieku", a zamieszczone w "Roczniku Sanockim" w 1967 roku. Zebrane i przytoczone tam przez Adama Fastnachta relacje pamiętnikarskie takich ludzi jak: Stanisław Staszic, Wincenty Pol, Zygmunt Kaczkowski, Marcin Smarzewski, Seweryn Łusakowski, Jan Kanty Podolecki, Kazimierz Józef Turowski czy Józef Rogosz to nie tylko urzekające opisy górskiej przyrody, ale wiadomości z zakresu różnych dziedzin życia w Bieszczadach w XIX stuleciu. Przygotowane przez A. Fastnachta wypisy to nie tylko relacje zawarte w pamiętnikach, ale i utwory poetyckie, zawierające doznania w górach, to również relacje powstałe w wyniku zainteresowań badawczych ich autorów, relacje poświęcone ludności wiejskiej, szlachcie górskiej, a nawet opisy polowań oraz świat legend i zwyczajów. Obrazu XIX - wiecznych Bieszczadów dopełniają ryciny W. Kiesilińskiego, T. Żychiewicza i B. Stęczyńskiego przedstawiające górala z trombitą, widok Uherzec, Kamień pod Leskiem, ruiny zamku Sobień i ruiny klasztoru Karmelitów w Zagórzu. Szkoda, że "Relacje..." nie ukazały się w wydaniu broszurowym. Bardziej popularne i powszechnie dostępne zainteresowałyby niejednego przemierzającego dzisiaj Bieszczady turystę. Kiedy w 1967 roku A. Fastnacht wrócił do pracy po urlopie w Bieszczadach, w rejestrze czytelników we wrocławskim Ossolineum zauważył, że Józef Budziak z Leska korzystał z rękopisów Ossolińskich i że celem tej kwerendy była monografia Leska. Zainteresowany tematem nawiązał z leskim historykiem korespondencję i zaproponował mu wspólne opracowanie historii miasta. Sam podjął się przygotowania jego dziejów od XV do XVII wieku, jako że już wcześniej miał zamiar napisać pracę o Lesku w XVII w. na podstawie ksiąg miejskich znajdujących się we wrocławskim Ossolineum, w którym od 1951 r. był kierownikiem działu rękopisów. W przypadku zgody na opracowanie nowszych dziejów miasta, zaoferował Józefowi Budziakowi nieocenioną, jak się później okazało, pomoc. Nawiązana w ten sposób współpraca i przyjaźń autorów historii Leska trwała 20 lat. Opracowane przez A. Fastnachta "Dzieje Leska do r. 1772", zostały wydane w roku 1986 staraniem ludzi w to zaangażowanych i podstawom finansowym, stworzonym przez ówczesne władze miasta. Ukazały się drukiem, ale nie na... półkach księgarskich. Cały bowiem nakład złożony został w Bibliotece Miejskiej, która zajmowała się dystrybucją książki. Nic więc dziwnego, że znaczna część nakładu tej części historii miasta zalega do dzisiaj w bibliotecznych magazynach.
Adam Fastnacht, historyk i badacz stosunków społeczno - gospodarczych dawnej Ziemi Sanockiej, był również kolekcjonerem starych widokówek. W gromadzeniu ich łączył przyjemność hobbysty z obowiązkiem naukowca, który, znając wartość tych materiałów, ratował je przed zniszczeniem. Pokazując, jak można wykorzystać swoją wiedzę i umiejętności w dziedzinie, która pozornie nie wymaga fachowego przygotowania, opracował pierwszą w Polsce ewidencję widokówek i przedstawił ją w artykule pt. "Widokówki powiatu sanockiego z lat 1900 - 1944 i próba ich bibliografii". Ostatnie lata życia, już na emeryturze, poświęcił Adam Fastnacht pracy nad fundamentalnym "Słownikiem historyczno-geograficznym Ziemi Sanockiej w średniowieczu", dziełu, które będzie służyło pokoleniom badaczy, naukowców, językoznawców, geografów, historyków i miłośnikom tego regionu. Regionu, któremu poświęcił całą pasję badacza naukowego.
Romana Budziak
|
