W maju 1939 roku odbył się ostatni zjazd Sokolników we Lwowie. Przybyli gimnastycy ze wszystkich działających wówczas okręgów. Z Leska pojechało 20 dziewcząt; więcej nie mogło pojechać ze względu na brak pieniędzy, bo część kosztów pokrywało Towarzystwo, a resztę musieli włożyć sami uczestnicy. Na pewno uczestniczkami były trzy Truszkówny, dwie Mikanikówny, Maria Gierówna i Maria Słotwińska.
Z chwilą wybuchu II Wojny Światowej działalność Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" została zawieszona. Osoby zajmujące czołowe miejsca w organizacji po wkroczeniu wojsk rosyjskich do Leska w 1940 roku otrzymały tzw. wilcze paszporty i w ciągu 24 godzin musiały opuścić Lesko z całymi rodzinami, dorobek całego życia pozostawiając na pastwę najeźdźców. Taki los spotkał m.in. rodziny Moszczeńskich, Tomasików i Bukszteli. Warunek, jaki postawili im Rosjanie, brzmiał jak wyrok: "Osoby wysiedlone muszą się znaleźć wraz ze swoimi rodzinami co najmniej 1000 km od Leska". Ich los byłby przesądzony na tyle, że miejscem przeznaczenia był Sybir lub Kazachstan. I stało się szczęście w nieszczęściu: niemieckie samoloty zaczęły bombardować obszar Rosji, wojska niemieckie parły na wschód.
Mecenas Józef Tomasik spędził wojnę wraz z rodziną w Janowie w woj. tarnopolskim. Rodzina Władysława Buksztela została wówczas w opuszczonej wiosce zdana na własne siły, ponieważ posiadany paszport wywoływał strach wśród ludzi, nikt nie chciał udzielić im żadnej pomocy. Cała rodzina wróciła do Leska z końcem 1943 roku. Straciła cały majątek. Jeszcze dziś można zobaczyć zdewastowany przez Rosjan dom przy ulicy Unii Brzeskiej, solidne kraty w oknach i okucia w drzwiach.
Dziś jest początek 2002 roku, minęło 100 lat od założenia Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" w Lesku i 60 lat od jego zawieszenia. W Polsce odrodziło się kilkanaście Kół tej organizacji. W Lesku żyją ostatni członkowie "Sokoła". Nie pamiętają wszystkiego, a i oczy nie takie dobre, mają trudności z rozpoznaniem twarzy na zdjęciach. Poruszam się trochę po omacku, "łowię" fakty, zdania i ludzi. Zwracam się do osób, które mogą mi udzielić informacji na ten temat, by skontaktowali się ze mną pod numerem tel. (0 13) 469 69 99.
Dziękuję tym mieszkańcom, którzy do tej pory udostępniali mi dokumenty związane z działaniem drużyny Sokolej w Lesku. 
Jedno z ostatnich zdjęć wykonanych przed wojną na sali gimnastycznej "Sokoła"
Na zdj. m.in. Stefania Truszka, Tadeusz Ogonowski, Maria Słotwińska, Albina Hac, Andrzej Kozłowski, Maria Gier, Helena Truszka, Józefa Horodnicka.
Oryginalny paszport Józefa Tomasika wydany na pięć lat w kwietniu 1940 roku.
Jadwiga Czyżewicz-Szurlej
W następnym numerze "Działacze i członkowie".
|
