ZAPOMNIANY GENERAŁ

Aleksander Pragłowski, bo o nim tu mowa, urodził się 10 lutego 1895 r. w Paszowej w powiecie leskim w województwie lwowskim. Od 1905 r. uczył się w austriackich szkołach wojskowych. W latach 1905 - 1909 był uczniem niższej szkoły realnej w Fischau, następnie kontynuował naukę w wyższej szkole realnej w Hranicach, którą ukończył w 1912 r. Jako absolwent szkoły wojskowej zapisał się na Wydział Kawalerii Akademii Wojskowej w Wiener Neustadt. Po trzech latach ukończył tę uczelnię i w stopniu podporucznika otrzymał bezpośrednio przydział do 4. austriackiego pułku ułanów, gdzie został dowódcą plutonu.

Z pułkiem tym, który wchodził w skład 3. dywizji kawalerii, brał udział w walkach frontowych I wojny światowej nad Dniestrem, w Karpatach i Alpach jako dowódca szwadronu i pododdziału szturmowego do października 1918 r. W tym czasie był trzykrotnie ranny. W 1916 r. awansował na porucznika.
W dniu 3 listopada 1918 r. wstąpił do Wojska Polskiego, gdzie początkowo dowodził kompanią później batalionem w Grupie Sanockiej (listopad - grudzień 1918). Od grudnia 1918 r. do marca 1919 r. był zastępcą szefa sztabu Grupy Operacyjnej, gen. Henryka Minkiewicza. Podczas walk polsko - ukraińskich od marca do czerwca 1919 r. pełnił funkcję zastępcy szefa sztabu 3. Dywizji Piechoty. W okresie początkowym wojny polsko - bolszewickiej (od 3 czerwca 1919 do lutego 1920 r.) był szefem I, a później III oddziału w dowództwie Frontu Galicyjsko - Wołyńskiego. W późniejszej fazie walk (marzec - lipiec 1920 r.) został mianowany szefem sekcji "Wschód" w III Oddziale Naczelnego Dowództwa, otrzymując stopień rotmistrza. Od lipca do grudnia tego roku pełnił kolejno funkcję szefa sztabu 1 dywizji kawalerii i korpusu kawalerii pod dowództwem pułkownika Juliusza Rómmla. W styczniu 1921 r. został skierowany do Szkoły Sztabu Generalnego, którą ukończył z drugą lokatą i został asystentem w katedrze taktyki ogólnej. Przebywał tam do listopada 1924 r. i w tym roku także został awansowany na majora. W listopadzie tegoż roku wyjechał do Francji na staż liniowy i kurs dowódców pułku, które ukończył w sierpniu następnego roku. Po powrocie do kraju pełnił funkcje : zastępcy dowódcy 2 pułku szwoleżerów w Bielsku i Starogardzie (listopad 1925 - listopad 1926), kierownika katedry taktyki ogólnej w Wyższej Szkole Wojennej (listopad 1926 - czerwiec 1927 i listopad 1927 - marzec 1929) oraz szefa wydziału "Wschód" w III oddziale Sztabu Generalnego (czerwiec - październik 1927 r.) Będąc kierownikiem katedry taktyki ogólnej w Wyższej Szkole Wojennej w 1928 r. został podpułkownikiem. W marcu 1929 r. został dowódcą 17 pułku ułanów w Lesznie, gdzie w 1930 r. awansował do stopnia pułkownika dyplomowanego i dowodził tą jednostką kawalerii do stycznia 1936 r. W styczniu 1936 r. z inicjatywy gen. Juliusza Rómmla został pierwszym oficerem Inspektora Armii w Generalnym Inspektoracie Sił Zbrojnych, zajmując to stanowisko do wybuchu II wojny światowej.

Omawiając dość interesującą, a jednocześnie typowo żołnierską karierę A. Pragłowskiego godzi się wspomnieć, iż nie ucierpiała ona wskutek przewrotu majowego, mimo że podówczas mjr Pragłowski nie poparł marszałka J. Piłsudskiego i jak wielu innych oficerów, m.in. gen. Anders, okazał swą lojalność wobec Rządu. Świadczy to o tym, że marszałek doceniał przede wszystkim wartości dowódcze swoich oficerów, nawet wówczas, gdy ze względów politycznych nie stawali ono po jego stronie.

W okresie międzywojennym pułkownik dyplomowany A. Pragłowski współpracował z wydawnictwem wojskowym "Bellona", gdzie pisał artykuły dotyczące kawalerii. Jego artykuły o tej samej tematyce ukazywały się także w "Przeglądzie Kawaleryjskim". Wydał również dwie prace dotyczące taktyki ogólnej.
W czasie kampanii wrześniowej był szefem armii "Łódź" do 7 września, a następnie armii "Warszawa" do 27 września 1939 r. Funkcje te pełnił na osobiste interwencje gen. Juliusza Rómmla, który bardzo cenił pułkownika Pragłowskiego i sam interweniował u marszałka Rydza - Śmigłego, aby powierzyć mu te odpowiedzialne funkcje. Armia "Warszawa" powstała w wyniku połączenia się ocalałych żołnierzy, którzy dotarli do stolicy z rozbitych armii "Łódź", "Poznań" i "Pomorze". Jej dowódcą został generał dywizji Juliusz Rómmel. Pułkownik A. Pragłowski obok gen. Tadeusza Kutrzeby prowadził rozmowy z dowództwem niemieckim odnośnie warunków poddania stolicy.

W niewoli niemieckiej pułkownik Pragłowski przebywał w oflagach IV B Konigstein (październik 1939 - czerwiec 1940) i VII A (czerwiec 1940 - kwiecień 1945 r.). Po uwolnieniu przez wojska amerykańskie w dniu 3 kwietnia 1945 r. wyjechał do Paryża i wstąpił do 1 Dywizji Pancernej dowodzonej przez generała Stanisława Maczka. W styczniu 1946 r. został skierowany do domu wypoczynkowego dla starszych oficerów w Nicei, gdzie przebywał do 1947 r. W następnym roku wyjechał do Anglii i zamieszkał na stałe w Londynie. Podejmował tam różne prace, m.in. jako tłumacz w administracji londyńskich telefonów. Ponadto działał w organizacjach kombatanckich i w roku 1964 został awansowany do stopnia generała. Zmarł 15 marca 1974 r. w Londynie i został pochowany w Putney Cale.
Był odznaczony dwukrotnie Orderem Virtuti Militari i czterokrotnie Krzyżem Walecznych.

Przedstawiona biografia pozwala na oczywistą konstatację, że Aleksander Pragłowski należał do grona znaczących w wojsku polskim oficerów i wywołuje poczucie dumy, iż obok braci Moszczeńskich on jeden, który może poszczycić się takim dorobkiem i wysokimi osiągnięciami w dziedzinie wojskowości, pochodził właśnie z ziemi leskiej. I mimo iż jego "gwiazda" nie zajaśniała takim blaskiem jak innych wybitnych wojskowych z Rzeszowszczyzny - Bronisława Prugara - Ketlinga, Antoniego Chruściela (Montera) - dowódcy okręgu warszawskiego AK, a nadto Władysława Sikorskiego, tym niemniej zajmowane stanowiska i pełnione funkcje wojskowe stawiają go w rzędzie dowódców zdolnych i utalentowanych.
I na koniec refleksja - czy nie zasługuje on na trwałą pamięć w postaci nadania którejś ze szkół jego imienia ?

Janusz Kurcoń

Bibliografia :
T. Jurga: Obrona Polski 1939. Życiorysy dowódców jednostek polskich w wojnie obronnej 1939 r., Warszawa 1950.
Wrzesień 1939 w relacjach i wspomnieniach, Warszawa 1989. Praca zbiorowa.