Orelec - to wieś położona na wys. 397 m n.p.m. (przy kapliczce Św. Anny obok sklepu) w odległości 8 km od Leska, przy znanej turystycznej trasie do Soliny. Z trzech stron otaczają ją malownicze wzgórza o nazwach lokalnych: od poł. Polowanka (491 m) - w paśmie Żukowa, od wschodu Stefkowa Góra (511 m) - tzw. Sinica, od płd. Rubeń (464 m) - obok szkółek leśnictwa, od zachodu Michałowiec (461 m) - dziś polana w pobliżu strzelnicy i wypału węgla z widokiem na otoczenie Jeziora Myczkowieckiego.
Orelec liczy już około 450 lat. Pierwszą historyczną wzmiankę o nim przynosi lustracja starosty sanockiego z 1580 roku, wymieniająca w tutejszych prywatnych dobrach : Kmitów folwark tj. duże gospodarstwo rolne. Skoro folwark istniał już w 1580 roku, to wieś musiała powstać znacznie wcześniej. Założyli ją prawdopodobnie już na początku XVI wieku "na prawie wołoskim" pasterze karpaccy, tj. osadnicy wołoscy - potomkowie starożytnych Traków.
Nazwa wsi wywodzi się od starożytnej wołoskiej nazwy osobowej o genezie ruskiej od "oreł", po polsku orzeł i oznacza miejsce, w którym żyły orły. W 1580 r. występuje jako Orelec, w 1589 r. - Horielecz, w 1658 r. - Horelec, w 1678 r. - Orelec, w 1745 r. - Horelec i od 1785 r. Orelec. Położona w historycznej ziemi sanockiej wieś przeżywała często dramatyczne chwile, spowodowane najazdami Tatarów, prywatnymi wojnami magnatów i szlachty sanockiej, przemarszami wojsk, napadami zbójników itp. Największe zniszczenia miejscowości przyniósł we wrześniu 1672 r. niezmiernie niszczący i ostatni już w okresie staropolskim najazd Tatarów na Bieszczady i płd-wsch. ziemie Małopolski. Kiedy końcem sierpnia 1672 r. szlachta sanocka wyruszyła w Lubelskie, aby zatrzymać pochód Turków i Tatarów oblegających Lwów, wówczas czambuły tatarskie dowodzone przez Nuradyn-Soltana wdarły się niespodziewanie w okolice Leska, Sanoka, Krosna i Biecza zupełnie pozbawione wówczas wojsk polskich. Ordyńcy rabowali, palili wsie i mordowali bezbronnych mieszkańców ziemi sanockiej i przemyskiej. W tych też stronach wzięli najwięcej mężczyzn, młodzieńców, kobiet, dziewcząt i dzieci do niewoli. W Orelcu ocalały wtedy tylko 2 domy, w pobliskich Uhercach 5, w Rudence 4, w Glinnem 2. Te 4 wsie należały wówczas do Bukowskich. Ogrom zniszczeń Leska i okolic był również zatrważający. W Lesku ze 155 domów ocalało 46 (30 chrześcijańskich, 16 żydowskich), w Huzelach 3, w Weremieniu 4, w Dziurdziowie 4, w Jankowcach 5, w Glinnem 2, w Pastołowiu 4, w Łukawicy 4, w Bóbrce 3, w Zwierzynie 3, w Myczkowcach 3, w Zabrodziu 1, w Solinie 3, w Polańczyku 3, w Olszanicy 8, w Serednicy 5, w Ropience 4, w Wańkowej 10, w Steflcowej 7, w Ustjanowej 5, w Łobozewie 5, W Teleśnicy 5, w Równi 1. Podobne cyfry można przypisać wszystkim miejscowościom naszego regionu. Jeszcze większe zniszczenia miały miasta. Na przykład w Sanoku ocalało 6 domów, w Krośnie 6, w Tyrawie 6, w Brzozowie 19, w Dynowie 10. Grabieży tatarskiej uległ również dobytek tutejszej społeczności tj. bydło, konie, owce i wszelki inwentarz gospodarski.
Po tym straszliwym najeździe do Orelca i okolicznych wsi wróciła tylko znikoma część odbitej z niewoli przez wojska polskie ludności. Przez wiele lat napływali na wyludnione niemal zupełnie obszary nowi osadnicy z różnych części Polski. W księgach metrykalnych z XVIII stulecia znajdujemy nazwiska wielu Polaków przybyłych do naszej wsi z głębi kraju. Przy wymienionych niżej nazwiskach występuje z reguły określenie "inquilinus ex Orelec" tj. napływowy mieszkaniec Orelca. Z tych bezcennych dziś dokumentów dowiadujemy się, iż pojawiły się wówczas w Oreleu rody Andruszów, Bebkiewiczów, Brzozowskich, Berezawskich, Błażejowskich, Bochnaków, Buczkowskieh, Dobrowolskich; Dołżyckich, Dudów, Dyczkowskich, Filipbwiczów, Gołębiowskich, Hajczyków, Hoptaszów, Jabłońskich, Jordanów, Kędzierskich, Koczanowskich, Kozaczków, Krzywakowskich, Krzywaków, Leśniowskich, Lisików, Lepików, Mamrowiczów, Mańkowiaków, Mazurków, Mularczyków, Myczkowskich, Nawrockich, Niesiołowskich, Orłowskich, Opolanków, Owoców, Paszczeńskich, Piwińskich, Skotnickich, Samców, Sadowych, Szulów, Tomaszewskich, Treterów, Turkawskich, Urbanów, Wieszczaków, Wiszniewskich, Wojtanowskich, Zanieskich, Zaniewiczów, Zaporoskich, Zielewskich, Zielińskich. cdn.
Bibliografia będzie opublikowana na końcu cyklu.
Stanisław Orłowski
|
