Jak podaje Adam Fastnacht w "Dziejach Leska do 1772 roku" już krótko po założeniu miasta, bo w 1478 roku przeprowadzone zostały pierwsze spisy mieszczan leskich. Spis z grudnia tegoż roku wymienia 48 mieszkańców, co według autora pozwala na przybliżone określenie łącznej populacji zamieszkującej miasto (wraz z rodzinami) na około 350 osób.
Autor podaje także sporządzone przez siebie zestawienie mieszkańców Leska z lat 1611-15 i 1656-60 oraz wymienia spis przeprowadzony w 1769 roku. Zestawienie powyższe, jak zastrzega sam autor, niekoniecznie jest kompletne, gdyż w dostępnych mu materiałach część mieszkańców wymieniona była tylko z imienia. Niemniej jednak w oparciu o nie można prześledzić rozwój liczebny społeczności miejskiej, a także zmiany w składzie rodów mieszczańskich, jakie miały miejsce tak z przyczyn naturalnych (pomory, zgony), jak i spowodowanych migracją. Z tych to powodów nazwiska odnotowane w jednym zestawieniu nie pojawiają się w następnym, a wypływają zupełnie nowe.
Tylko jedno nazwisko stale powtarza się we wszystkich tych wykazach, chociaż czasami w odmiennej pisowni. W spisie z 1478 roku zapisane jest ono w formie Lyewko (czyli Lewko). W zestawieniu z lat 1611-15 figuruje pod postacią Lewko lub Lewkowiąt. W latach 1656-60 odnotowano je jako "Lewkowiąt", a w spisie z 1769 roku ujęte zostało w formie zdrobniałej jako "Lewcio". Jak się orientuję, do dziś mieszka w Lesku na ulicy Piotra Kmity w sędziwym już wieku, ostatnia z rodu Lewko, pani Józefa Krzywowiąza.
Moim zdaniem, sama możliwość stwierdzenia tego faktu jest ewenementem na skalę ogólnopolską. Bo czyż istnieje jakieś drugie miasto, które może się poszczycić możliwością udokumentowania nieprzerwanego trwania jednej rodziny od czasu lokacji aż po dzień dzisiejszy ? Mam nadzieję, że odpowiednie "czynniki" w Lesku zdyskontują odpowiednio to nadzwyczajne wydarzenie i we właściwy sposób uhonorują także reprezentantkę najstarszego leskiego rodu.
Zestawienia z lat następnych przynoszą nazwiska znane w Lesku jeszcze w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku, a nawet do dnia dzisiejszego. I tak w wykazie z lat 1611-15 pojawiają się rodziny : Atała (współcześnie - Hatała), Baran, Bogdan, Bossak, Domański, Krzeczkowski, Marko, Mleczko, Obczusz i Skubisz. W tym ostatnim przypadku mamy do czynienia ze zmianą pisowni węgierskiej nazwiska na polską formę Obcus. Nie wiadomo, czy to spisujący dawne akta miejskie był Węgrem, czy też sam mieszkaniec Leska o tym nazwisku. W każdym bądź razie ostatni przedstawiciel tego rodu zmarł w Lesku w pierwszych latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Wydaje się, że wykazany w spisie jako Ramzel Jerzy Szkot był protoplastą rodu wymienianego później jako Ramża, a potem Ramżyński.
W wykazie z lat 1656-60 pojawiają się nowe nazwiska : Kmieć, Krzywowiąza, Seryło, Tarnawski, Terlecki, Wnorowski i Wolański, a w spisie z 1769 roku znajdujemy dalsze znane współcześnie w Lesku nazwiska ; Rużycki (pisownia oryginalna), Jankiewicz, Zwierzyński, Słotwiński, Horniatkiewicz, Dobrzański, Misiewicz, Staszewski, Szmydziński, Habliński, Fedoryszak, Grzybowski, Kaliński, Makowski, Sinkiewicz, Raiński, Szymański, Hac, Lewicki, Szymonowski i Zakrzewski. Pewna ciekawostka wiąże się z nazwiskiem pierwotnie zapisanym jako Szmydziński, Jest to spolonizowana forma niemieckiego nazwiska Schmidt, czyli kowal. Dysponuję dokumentem z XIX wieku, na którym podpisany jest jako świadek "Szmydziński zwany Szmyd". W czasach niedawnych rodzina ta nosiła już nazwisko Szmyd i co ciekawe, reprezentował ją ostatni leski kowal. Mielibyśmy tu zatem do czynienia z regermanizacją pisowni nazwiska.
Na kartach dziejów Leska ludność chrześcijańską reprezentowali głównie Polacy i Rusini. Sporadycznie pojawiają się Węgrzy, Niemcy, Włosi, jeden Szkot i jeden Francuz. Co ciekawe, także po drugiej wojnie światowej sporo nazwisk świadczyło o obcym pochodzeniu rodzin je noszących. Nie wszystkie dotrwały do dnia dzisiejszego. Przytaczam je z pamięci, według pochodzenia : - niemieckie : Fuks, Baler, Buksztel, Bisz, Lochman, Engel, Rettinger, Martinger, Hac, Lenart, - czeskie : Wotruba, Prokesz, - węgierskie : Zwonasz, Budasz, Kabaj.
Przypuszczam, że oprócz Ramżyńskich, pochodzenia szkockiego jest także rodzina Mekanik. Były swego czasu jakieś problemy z ustaleniem poprawnej pisowni tego nazwiska i stąd inna gałąź tej rodziny pisze się Mikanik. Prawdopodobnie oryginalna pisownia tego nazwiska miała formę Mc Anick. Również przypuszczalnie spolszczoną formę francuskiego nazwiska Durac nosiła w Lesku rodzina Durak. Wiadomo, że w Lesku ongiś funkcjonowała kaplica ormiańska. Trudność ze wskazaniem jakiejś rodziny ormiańskiego pochodzenia polega na tym, że nosiły one polsko brzmiące nazwiska. W tym przypadku skłonny byłbym przypisać ormiańskie pochodzenie rodzinie Starakiewiczów. Jeszcze w czasach mojej młodości żyło w Lesku dwóch przedstawicieli tej rodziny o pięknej kaukaskiej urodzie. A na zakończenie tych dywagacji wspomnę jeszcze, że żyli w tamtych czasach w Lesku Biskup i Papież, a także Mleczko, Śmietana i Serwatka.
Tadeusz Filar
Opole
|
