Postać historyczna, chociaż zbyt mało znana. Niejednokrotnie ludzie zamieszkujący ulicę jego imienia twierdzą, że mieszkają na „Smolkach”, a pytani o pochodzenia nazwy często wiążą ją ze „smolarzami”.
Kim był więc Franciszek Smolka?
Liczne grupy Polaków odwiedzających cmentarz Łyczakowski we Lwowie mają możliwość zobaczenia jego grobu, zapalenia na nim znicza lub złożenia kwiatów. Urodzony 5 listopada 1810 roku w Kałuszu (teren obecnej Ukrainy). Ojciec jego Vinzenz Schmolke przybył do ówczesnej Galicji z Nysy, która to należała w tych czasach do Prus, matka zaś Anna Nemethych była pochodzenia węgierskiego.
Otrzymawszy staranne wykształcenie prawnicze już w młodości był znanym we Lwowie adwokatem. W tym okresie w Galicji rozrastała się sieć różnych tajnych ugrupowań niepodległościowych. Smolka początkowo konspirował w Węglarstwie Polskim, a po jego rozbiciu przez policję austriacką zaangażował się w działalność Stowarzyszenia Ludu Polskiego, gdzie był obok Seweryna Goszczyńskiego, jednym z przywódców tego Stowarzyszenia. Aresztowany w sierpniu 1841 roku przez władze austriackie, jako wróg monarchii został osadzony w przepełnionym więźniami politycznymi różnych narodowości, lwowskim więzieniu „ u Karmelitów”.
W 1845 roku zostaje skazany na karę śmierci, ale na wskutek osobistej interwencji barona Franza Griega von Hochfeldena, ówczesnego gubernatora Galicji, interwencji u samego cesarza we Wiedniu, Franciszek Smolka zostaje ułaskawiony i zwolniony z więzienia.
Początkowo wyjeżdża do Szwajcarii ale na wieść o wybuchu rewolucji w 1848 roku wraca do Lwowa i wraz z Florianem Ziemiałkowskim staje na czele ruchu narodowego. Wspólnie opracowują 13- punktową petycję do austriackiego cesarza, w której domagają się autonomii dla Galicji, zniesienia pańszczyzny, wprowadzenia języka polskiego do szkół, urzędów, zlikwidowania cenzury, oddanie administracji w ręce Polaków, zwolnienia więźniów politycznych oraz zrównania stanów i wyznań.
Dopiero po wprowadzeniu w Austrii rządów konstytucyjnych rozpoczyna działalność polityczną. W 1861 roku zostaje wybrany na posła do Sejmu Krajowego, a w 1862 roku do parlamentu w Wiedniu. W 1879 roku zostaje wiceprezydentem Izby Poselskiej austriackiej Rady Państwa, a w latach 1881 – 1893 pełni funkcję jej prezydenta .Zawsze dawał wyraz swojej polskości i manifestował swój polski patriotyzm. Był inicjatorem usypania na wzgórzu Wysokiego Zamku we Lwowie Kopca Unii Lubelskiej w 300–setną rocznicę jej zawarcia. W jego wykonanie włożył cały swój majątek, poświęcił zdrowie i energię.
Umarł 4 grudnia 1899 rok we Lwowie gdzie został pochowany, żegnany przez tłumy na cmentarzu Łyczakowskim.
Lwowianie uhonorowali Franciszka Smolkę pomnikiem w 1912 roku, niestety został zniszczony przez okupujące Lwów władze radzieckie w 1939 roku.
Franciszek Smolka jest Honorowym Obywatelem Miasta Rzeszowa.
|
