W końcu 2005 r. województwo podkarpackie zamieszkiwało 2098 tys. ludności, w tym 1072 tys. kobiet. W ogólnej liczbie ludności kobiety stanowiły 51%, przy czym w miastach ich odsetek był nieco większy i wyniósł 52%, zaś na wsi, gdzie mieszka 630 tys. kobiet, liczba mężczyzn i kobiet była niemal identyczna. Od wielu lat struktura ludności według płci nie ulega większym zmianom. W 2005 r. współczynnik feminizacji osiągnął dla kraju wartość 107, a dla województwa - 105. Oznacza to, że w województwie na 100 mężczyzn przypadało 105 kobiet, w miastach - 109, a na wsi - 101. Są gminy, gdzie liczba kobiet jest znacznie mniejsza niż mężczyzn, np. gminy bieszczadzkie: Cisna - 93, Tyrawa Wołoska - 93, Lesko - 96. Natomiast znaczną przewagę kobiet notujemy w miastach, np. w Jarosławiu - 115 kobiet na 100 mężczyzn, w Przemyślu - 113, w Rzeszowie - 112.
W końcu 2005 r. w ogólnej liczbie kobiet - w wieku przedprodukcyjnym , tj.0-17 lat było 22%, w wieku produkcyjnym 59%, a w wieku poprodukcyjnym , tj. 60 lat i więcej - 19 %. W wieku rozrodczym tj. 15-49 lat było 545 tys. kobiet, tj. 51 % ogółu.
Kobiety w województwie podkarpackim żyją średnio o 8 lat dłużej niż mężczyźni. W 2005 r. przeciętne trwanie życia kobiet wyniosło ponad 80 lat, a dla mężczyzn - 72 lata.
-Systematyczny wzrost długości życia przy malejącej liczbie urodzeń powoduje przyspieszenie efektu starzenia się społeczeństwa, coraz większa grupa ludności wchodzi w wiek poprodukcyjny, a w tej grupie dominują kobiety.
-Struktura kobiet według stanu cywilnego przedstawiała się następująco: 26% stanowią panny, 57% to kobiety zamężne, 2% - rozwiedzione. Wdowy stanowią 14% kobiet i jest ich pięciokrotnie więcej niż mężczyzn-wdowców, co spowodowane jest głównie wyższą umieralnością mężczyzn.
-Mieszkanki województwa są bardziej mobilne niż mężczyźni. W 2005 r. zarówno wśród osób migrujących na stałe jak i czasowo przeważały kobiety. Niekorzystnym zjawiskiem jest jednak fakt, że z terenu województwa migrują najczęściej kobiety młode i wykształcone, np. w 2005 r. wśród wymeldowanych z pobytu stałego mieszkanek województwa połowa była w wieku 20-34 lata, a co czwarta posiadała wyższe wykształcenie.
-Ze względu na dłuższy czas trwania nauki kobiety później decydują się na zawarcie związku małżeńskiego i urodzenie dziecka. W 2005 r. średni wiek kobiet wstępujących w związek małżeński wyniósł 24 lata, a dla mężczyzn 26 lat. Dla porównania, w roku 1998 nowożeńcy - zarówno kobiety jak i mężczyźni - byli o rok młodsi.
W latach dziewięćdziesiątych nastąpiło także przesunięcie najwyższej płodności kobiet z grupy wieku 20-24 lata do grupy 25-29 lat. W 2005 r. przeciętny wiek kobiet, które urodziły dziecko wyniósł 28 lat, a rodzących po raz pierwszy - 25 lat. W porównaniu z 1998 r. przeciętny wiek kobiet rodzących dzieci był o 1 rok wyższy.
W ostatnich latach obserwuje się także spadek ogólnego współczynnika dzietności, czyli liczby urodzeń przypadających średnio na jedną kobietę w wieku 15-49 lat.
W 2005 r. współczynnik dzietności osiągnął wartość 1,3, przy czym w miastach wyniósł 1,1, a na wsi 1,4.
Zdecydowana większość dzieci rodzi się w pełnych rodzinach, jednak coraz więcej występuje urodzeń pozamałżeńskich , np. w roku 2005 na 20,5 tys. urodzeń 1900 to urodzenia pozamałżeńskie.
-Przesunięcie w górę wieku zakładania rodzin, jak też obniżenie się dzietności kobiet, niekorzystnie wpływa na rozwój populacji zarówno w kraju jak i w naszym regionie. Od kilku lat notujemy w Polsce ujemny przyrost naturalny, tzn., że liczba zgonów przewyższa liczbę urodzeń, co przy ujemnym saldzie migracji skutkuje zmniejszeniem się liczby ludności kraju. W województwie podkarpackim utrzymuje się wprawdzie dodatni przyrost naturalny, jednak jego efekt jest w znacznym stopniu niwelowany przez ujemne saldo migracji.
-Kobiety są lepiej wykształcone niż mężczyźni. Wyniki Spisu Powszechnego przeprowadzonego w 2002 r. wykazały, że wśród osób w wieku 13 lat i więcej, wykształcenie wyższe posiada ponad 9% kobiet i niecałe 8% mężczyzn, a wykształceniem policealnym i średnim legitymuje się ponad 34% kobiet i 27% mężczyzn .
Lepiej wykształcone są mieszkanki miast. W 2002 r. wśród kobiet zamieszkałych w miastach 15% posiadało wyższe wykształcenie, a policealne i średnie - 44%, podczas gdy na wsi wyższym wykształceniem legitymowało się 5% - a policealnym i średnim zawodowym 27% kobiet.
-Wyższy poziom kwalifikacji kobiet nie przekłada się na większe możliwości uzyskania pracy. Zarówno w kraju jak i w województwie, kobiety charakteryzują się znacznie niższym wskaźnikiem zatrudnienia niż mężczyźni. W 2005 r. wskaźnik zatrudnienia kobiet wyniósł 40%, co oznacza, że na 100 kobiet w wieku 15 lat i więcej pracowało 40, podczas gdy wśród 100 mężczyzn w tej samej grupie wieku pracę wykonywało 51. W końcu 2005 r. w województwie podkarpackim kobiety stanowiły 46% ogółu pracujących. Do najbardziej sfeminizowanych sekcji gospodarki narodowej należały: ochrona zdrowa i pomoc społeczna, w której na 100 mężczyzn przypadało 387 kobiet oraz edukacja - 311 kobiet na 100 mężczyzn. Pomijając rolnictwo indywidualne, co piąta kobieta pracowała w handlu i naprawach, a co siódma w ochronie zdrowia i pomocy społecznej. Najczęściej kobiety pracują na stanowiskach specjalistów - 25% - podczas gdy wśród mężczyzn specjalistami jest 11%. 13% kobiet pracujących poza rolnictwem wykonuje zawody zaliczane do grupy „pracownicy usług osobistych i sprzedawcy”, a 11% do grupy„ pracownicy przy pracach prostych”.
Jak pokazują wyniki badań prowadzonych przez GUS, kobiety mimo, że są lepiej wykształcone , są gorzej opłacane. Rzadziej też pełnią funkcje kierownicze. Badanie struktury wynagrodzeń według zawodów przeprowadzone w 2004 r. wykazało, że przeciętne wynagrodzenie kobiet było o 6% niższe od średniego w skali województwa i o 12%, tj. ok. 220 zł mniejsze od wynagrodzenia mężczyzn. Funkcje kierownicze pełni tylko, co 22 kobieta, podczas gdy takie stanowisko zajmuje, co 15 mężczyzna.
Niecałe 30% pracodawców stanowią kobiety.
-Podobnie jak w kraju, również i w województwie podkarpackim kobiety przeważają wśród bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy. W końcu 2006 r. w podkarpackich urzędach pracy zarejestrowanych było 81 tys. kobiet, które stanowiły 56% ogółu bezrobotnych. Kobiety mają większe trudności ze znalezieniem pracy. Według danych urzędów pracy , w końcu 2006 r. dłużej niż rok bez pracy pozostawało 58% bezrobotnych kobiet, gdy dla mężczyzn analogiczny wskaźnik wyniósł 46%.
-Niewielki jest udział kobiet w samorządach różnych szczebli. W końcu 2005 r. wśród 2977 radnych było tylko 386 kobiet, w tym 4 kobiety w sejmiku województwa, 59 - w radach powiatu, 10 w radach miast na prawach powiatu i 313 w radach pozostałych gmin. W 2005 r. kobiety stanowiły 13% ogółu radnych, czyli o 2 punkty procentowe więcej w porównaniu z 1999 r.
Najwyższy odsetek kobiet odnotowano wśród radnych rad powiatów - prawie 14% oraz rad gmin - 13%.
Niezależnie od płci, radnymi wszystkich szczebli są najczęściej osoby w wieku 40-59 lat. W przypadku mężczyzn odsetek radnych w tej grupie wieku wyniósł 72%, a w grupie kobiet - 76%. W wieku 60 lat i więcej było 16% mężczyzn i 10% kobiet, zaś w wieku 30-39 lat - 11% mężczyzn oraz 13% kobiet. Najmniejszy udział wśród radnych miały osoby w wieku do 24 lat - po około 1%.
Ponad połowa kobiet będących radnymi posiada wyższe wykształcenie, natomiast wśród mężczyzn 1/3. W grupie mężczyzn odnotowano natomiast wysoki udział radnych z wykształceniem zasadniczym zawodowym lub niższym - 28%, podczas gdy wśród kobiet udział osób z takim poziomem wykształcenia wyniósł niecałe 7%. Podobny odsetek - po około 40% - mężczyzn i kobiet ukończyło szkoły średnie i policealne. Najwyższy poziom wykształcenia posiadali radni sejmiku województwa i rad powiatów. W końcu 2005 r. wśród kobiet - radnych 40% stanowili specjaliści, po ok. 15% technicy i inny średni personel oraz pracownicy obsługi biurowej. W grupie mężczyzn również przeważali specjaliści, jednak ich odsetek był prawie o połowę niższy. Na stanowiskach kierowniczych pracowało 9% kobiet oraz 13% mężczyzn. Zdecydowanie bardziej reprezentowani w samorządach są mężczyźni rolnicy, robotnicy przemysłowi i rzemieślnicy oraz operatorzy i monterzy maszyn i urządzeń. Rolnikami jest też 7% kobiet - radnych.
Tylko 9 kobiet pełni funkcje wójtów, 3 są burmistrzami, 1 kobieta objęła stanowisko starosty.
W najwyższych organach przedstawicielskich - sejmie i senacie kobiety są również słabo reprezentowane. Wśród 460 posłów w sejmie są 93 kobiety, co stanowi nieco ponad 20%. W województwie podkarpackim wśród 26 posłów jest 5 kobiet (czyli 19%).
W senacie relacja liczby kobiet do mężczyzn jest jeszcze bardziej niekorzystna - na 100 senatorów tylko 13 to kobiety.
Podsumowując tą krótką charakterystykę populacji kobiet w województwie podkarpackim należy stwierdzić, że kobiety, stanowiące ponad połowę populacji, posiadające niejednokrotnie lepsze kwalifikacje niż mężczyźni, są dyskryminowane na rynku pracy - często zajmują niższe stanowiska niż wynikałoby to z ich kwalifikacji, rzadziej powierza się im stanowiska kierownicze, zarabiają znacznie mniej niż mężczyźni wykonujący taką samą pracę, częściej i dłużej pozostają bezrobotne.
Zbyt mało kobiet wykonuje funkcje posła i senatora, równie niewielka jest reprezentacja kobiet w organach samorządowych wszystkich szczebli, przy czym należy zaznaczyć, że im niższy szczebel, tym jest ich więcej - najwięcej wśród radnych powiatów i gmin.
Współczesne państwo nie może sobie pozwolić na słabe i nieracjonalne wykorzystanie ponad połowy swoich zasobów ludzkich. Dlatego też należy zdefiniować przyczyny tego stanu i próbować je usunąć, zarówno przy wykorzystaniu narzędzi politycznych, jak i przekształcając mentalność tradycyjnego społeczeństwa z jego specyficznym pojmowaniem roli kobiety.
|
