Balowie herbu Gozdawa

Był to trzeci ród obok Kmitów i Tarnawskich, kolonizujący tereny dzisiejszych Bieszczad .
W poniższym tekście staram się przedstawić w skrócie ich historię.
Herbem Balów była Gozdawa , tzn. podwójna lilia na czerwonym tle .Od XVIII w . Gozdawa stała się również herbem Baligrodu-miasta założonego przez jednego z przedstawicieli rodziny. Adam Boniecki uważa w swoim "Herbarzu Polskim" że herb Balów ma źródła andegaweńskie .Wskazywać może na to podobieństwo obu herbów (herb Andegawenów składał się z trzech lilii ).

Przodkami rodu byli dwaj bracia, węgierscy rycerze Kazimierza Wielkiego, Piotr i Paweł. Otrzymali oni od króla dość duży obszar ziemi w południowo - wschodnim krańcu ziemi sanockiej. Zatwierdzał to dokument wydany 25 czerwca 1361 roku. Jedno z nich nazywało się: "Zboiska", drugie określono jako "Wisłoczek" i "Radoszyce". Dali oni początek rodom Balów (Piotr) i Dedeńskich (Paweł).
Syn wspomnianego wyżej Piotra - Matiasz herbu Gozdawa zamieszkiwał w Zboiskach .W 1427 roku stał się właścicielem wsi Terpiczów (obecnie Bachlawa i Średnia Wieś) z całym dorzeczem Hoczewki (oprócz dorzecza górnej Solinki). Jego syn - Jan przeniósł siedzibę rodu do Nowotańca (obok Zboisk ).
Jan z powodu swojej postury nazywany był Balem. Syn Jana, Matiasz II z Nowotańca używał tego przydomku jako azwiska. On to kupił Hoczew z przeznaczeniem na swą siedzibę, był założycielem rodu Balów, pozostawił po sobie syna Mikołaja.
W XVI wieku przedstawiciel rodziny Balów - Matiasz III Bal (syn Mikołaja, w niektórych publikacjach nazywany Mateuszem III ) rozpoczął kolonizację doliny Hoczewki i jej dopływów powstały wtedy między innymi: Jabłonki, Kołonice i Habkowce. Matiasz pozostawił po sobie synów Matiasza, Piotra, Samuela, Jana, między których Matiasz III podzielił dobra w 1598 roku (ok. 48 wsi ). Już nigdy nie miały wspólnego właściciela .W kościele parafialnym w Hoczwi zachowała się płyta nagrobna Matiasza III z 1576 roku. Piotr Bal, podkomorzy sanocki, założyciel miasta Baligrodu żył w XVII wieku. Następcą Piotra był jego syn Adam.Miał on przywilej składu win w miasteczku, wydany przez Władysława IV Wazę 12 sierpnia 1634. Adam ożenił się z Anną ze Słupeckich, miał syna Aleksandra, który zmarł bardzo młodo.
Baligród został odziedziczony przez brata Adama Stefana, któremu powierzono obronę przed opryszkami węgierskimi południowych granic ziemi sanockiej. Po śmierci brata w 1644 roku pełnił funkcję chorążego przemyskiego, do tego przez okres dziesięciu lat ( od 1667 ) sprawował urząd podkomorzego sanockiego. Ożenił się z Zofią Ostrowską; pozostawił po sobie trzech synów - Michała ( 1654 - 1669 ), Stanisława ( 1650 - 1678 ) oraz Jana - kolejnego dziedzica dóbr baligrodzkich.

W 1653 Jan Bal został sędzią i podstarościm sanockim. Za jego rządów Baligród mocno się rozwijał. Stał się miejscem zjazdów szlachty sanockiej i zasłynął targami winnymi. Jan miał trzech synów: Ignacego, Antoniego i Jana .Po ojcu Baligród odziedziczył w 1711 Ignacy. W 1714 roku zrzekł się swych praw do majątku na rzecz żony Barbary z Andrassych Balowej.
Po śmierci Ignacego wyszła powtórnie za mąż za hrabiego Pothayma, co uwikłało ją w proces ze szwagrem Janem i córką Ignacego Salomeą z Balów Karsznicką. Długotrwały proces zakończył się zrzeczeniem dożywocia przez Barbarę za odszkodowaniem pieniężnym. Właścicielką dóbr baligrodzkich została wspomniana wcześniej podkomorzyna halicka Salomea z Balów Karsznicka.
Z chwilą śmierci Salomei w 1770 roku ród Balów wymarł ( baligrodzka linia przetrwała najdłużej), a dobra podzielono między jej synów. Andrzejowi przypadł Baligród, Stężnica, Bystre i Jabłonki; Ignacemu - Wołkowyja, Rybne i Załuż (klucz wołkowyjski); Piotrowi "klucz terczański".

Niewiele wiemy o zamku w Hoczwi. Możemy przypuszczać, że jego budowę rozpoczął Matiasz II Bal po roku 1430. Pierwsza pisemna wzmianka o zamku pochodzi z 1493 roku. Była to nieduża, murowana warownia rycerska, założona na planie prostokąta z dziedzińcem pośrodku. Pod koniec XVI wieku rezydencja spłonęła; legenda głosi, że była to kara boża za przejście Matiasza i Stanisława Balów na kalwinizm. Postanowiono wybudować zamek na gruntach wsi Stężnica, z czasem przy warowni wyrosło miasto Baligród.

Wybudowany został z kamienia w latach 1600 - 1615 przez Piotra Bala, podkomorzego sanockiego. Zamek znajdował się w widłach dwóch potoków i był otoczony bagnem. Po uzyskaniu od papieża specjalnego pozwolenia kazał wybudować w warowni prywatną kaplicę. W kaplicy znajdował się rzeźbiony drewniany krucyfiks z XVII wieku, obecnie umieszczony w kościele parafialnym w Baligrodzie.
Podczas wojny północnej w 1704 roku Szwedzi nie ominęli Baligrodu. Baligrodzki zamek został przez nich zdewastowany. Od tamtego czasu stopniowo popadał w ruinę. Z "Inwentarza dóbr miasta Baligroda" spisanego w roku 1732 wynikało, że mury zamku w części były rozkruszone, w wielu oknach brakowało szyb, bramy były "na wylot rozpadłe", wszystko oznaczone jako "potrzebujące naprawy". Pewne jest, że zamek istniał jeszcze w 1808 roku, gdyż spis z tego roku wymienia między innymi "zamek murowany z oficynami drewnianymi". Warownię zburzono prawdopodobnie w pierwszej połowie XIX wieku. A szkoda, dziś byłaby z tego zamku wspaniała atrakcja turystyczna. Nie istnieje również dwór wybudowany na miejscu zamku, dziś znajdują się tu zabudowania nadleśnictwa. Obok stoi stary grab z dawnego parku dworskiego.