Esej historyczny
Poniższy tekst koncentruje się
głównie na historii politycznej regionu bieszczadzkiego w kontekście
dziejów Europy, natomiast raczej pomija ważne kwestie gospodarcze,
etniczne i stosunków wyznaniowych. Sprawy te wymagają bowiem odrębnego
omówienia.
PIERWSZE TYSIĄCLECIE
Co
do pierwszego tysiąclecia naszej ery, zdania historyków nt. dziejów
obecnych ziem Polski są często podzielone i nie będziemy się tym
okresem szerzej zajmować. Wspomnieć tylko wypada, że w V wieku znaczna
część Europy, w tym wszystkie ziemie późniejszej Polski i Rusi,
należały do Państwa Hunów. Jest więc bardzo prawdopodobne, że w czasach
inwazji Attylii na Cesarstwo Zachodniorzymskie i jego przygotowań do
ataku na Cesarstwo Wschodniorzymskie, poszczególne oddziały Bicza
Bożego przemieszczały się w kierunku zachodnio - południowym także
przez przełęcze karpackie, w tym przez przełęcze bieszczadzkie.
Kontakty
z podbitą ludnością miały wówczas wszechstronny, społeczno -
gospodarczo - eksploatacyjny charakter. Od rabunkowych rekwizycji po
... zainteresowanie miejscowymi kobietami ze strony młodych Hunów (a
pamiętajmy przy tym, że w owym czasie wiedza o antykoncepcji w zasadzie
nie istniała). Warto uwzględnić także ów element badając pochodzenie
etniczne ludności Przedgórza Bieszczadzkiego (i nie tylko).
Attyla
zmarł w trakcie przygotowań do wyprawy na Konstantynopol, a Państwo
Hunów szybko przeszło do historii. Przeglądając w atlasie historycznym
kolejną stronę - mapę Europy za czasów Karola Wielkiego (VIII / IX
wiek) spostrzegamy już na niej plemiona polskie - sięgające źródeł
Dniestru oraz plemiona ruskie - na wschód i północny wschód od Dniestru
i Bugu. Tak więc wydaje się, iż te plemiona słowiańskie, które są
nazywane przez historyków “polskimi” (czego w żadnym wypadku nie należy
utożsamiać z wielkopolskimi Polanami), były na interesujących nas
terenach pierwsze - przed plemionami “ruskimi”. Tendencja ta jednak
wkrótce odwróciła się, prawdopodobnie ze względu na chrystianizację
Ziemi Przemyskiej w obrządku wschodnim oraz państwowotwórczy charakter
wczesnego chrześcijaństwa.
PRZYŁĄCZENIE ZIEMI BIESZCZADZKIEJ (W 1344 R.) DO KORONY POLSKIEJ
W
okresie krystalizowania się państwowości polskiej i ruskiej (IX / X w.)
obszar Bieszczadów i Przedgórza Bieszczadzkiego należał już do Rusi. W
latach 1018 - 31 przejściowo stał się zdobyczą Bolesława Chrobrego.
Poza tym wchodził jednak w skład Księstwa Kijowskiego, a po jego
rozdrobnieniu terytorialnym był częścią terytorium Księstwa Halicko -
Włodzimierskiego (XIII w.).
Polska w owym czasie również
przeżywała kryzys rozdrobnienia dzielnicowego. W przeciwieństwie do
Rusinów udało nam się jednak ów kryzys przezwyciężyć. Nie do
przecenienia są pod tym względem zasługi dwóch ostatnich królów z
dynastii Piastów - Władysława I Łokietka i jego syna, Kazimierza III
Wielkiego.
Po stronie ruskiej zabrakło wówczas tak wybitnych
przywódców. Ruś trwała w rozbiciu na kilkanaście księstw, cały czas
narażonych na ekspansję tatarską (Złota Orda). W XIV w. większość ziem
ruskich została scalona przez ... Litwę. Powstało olbrzymie Państwo
Litewskie od Morza Bałtyckiego do Morza Czarnego. Z ziem ruskich nie
weszło w jego skład tylko Wielkie Księstwo Moskiewskie oraz znaczna
część terenów byłego Księstwa Halicko - Włodzimierskiego. Tereny Rusi
Halickiej przyłączył do Polski król Kazimierz III Wielki stopniowo w
latach 1344 - 1366. Wchodziły w skład Korony Polskiej przez ponad 400
lat, aż do I rozbioru Rzeczypospolitej (1772).
Tak więc Ziemia
Przemyska (obejmująca grody Lubaczów, Jarosław, Rzeszów, Przemyśl,
Krosno i Sanok) została ostatecznie przyłączona do Polski już w roku
1344. Do rozbiorów Rzeczypospolitej był to pod względem podziału
administracyjnego teren województwa ruskiego (było takie!). W skład
ówczesnej Ziemi Przemyskiej wchodził m.in. cały obszar dzisiejszych
Bieszczadów Zachodnich i Przedgórza Bieszczadzkiego. Jako ciekawostkę
można podać, iż związek Ziemi Przemyskiej z Koroną Polską był w owym
czasie silniejszy niż ... Księstwa Mazowieckiego. Mazowsze bowiem
dopiero od 1351 r. stało się zaledwie lennem Korony Polskiej (z
wyłączeniem lat 1370 - 1388, gdy było księstwem samodzielnym), a
integralną część Polski zaczęło stanowić dopiero od 1526 r. A zatem
przez te sto kilkadziesiąt lat Bieszczady pod względem przynależności
państwowej były bardziej polskie niż ... Warszawa.
Bieszczady zarys historii politycznej - pierwsze tysiąclecie
Bieszczady zarys historii politycznej - w okresie przedrozbiorowym
Bieszczady zarys historii politycznej - pod zaborem austriackim
Bieszczady zarys historii politycznej - I Wojna Światowa
Bieszczady zarys historii politycznej - walki o niepodległość Ukrainy i Polski
Bieszczady zarys historii politycznej - okres międzywojenny
Bieszczady zarys historii politycznej - powojenna apokalipsa bieszczadzka
|
